Osmanlıca okutucu harfler öğrenildikten sonra ek alımını da görüp, bolca okuma yaparak belli bir mesafe alınmış olur. Osmanlıca okurken Arapça kelimeleri bolca göreceksiniz. Temel kaidelerden sonra Arapça Lisanının bazı husûsiyetleri öğrenilerek, bu Lisanın Osmanlıca unsurlarına geçilmelidir.

Arapça Unsurlar

Lisân-ı Osmânîde bilhassa Arapça isim ve mastarlar sıkça kullanılır. Kelimât-ı asliye yani üzerine ziyâde kılınmamış kök kelimeleri tanımak gerekiyor. Kök harf itibarıyla üç harfli sülâsî ve dört harfli rubâî kelimeler üzerinde durulmalı.

Herhangi bir ek almamış kelimeye mücerred ve ek almış kelimeye mezîd denir. Mesela üç harfli, ek almamış kelimeye sülâsî mücerred denir; aslî harfleri üç harfli fakat ek almış kelimeye sülâsî mezîd denir.

فعل

Fe, ayn, lam. Bu üç harf sırasıyla fe birinci, ayn ikinci, lam üçüncü harfi ifade eder ve bu kalıp kök kelimeleri tanımada kullanılır. Buna göre, ziyâde harf almamış bir sülâsî kelimenin ilk harfi fe, ikincisi, ayn, üçüncüsü lam ile ifâde edilir.

İsmi Fâil

Fiili işleyenin ismidir. Belli bir vezinde gelen kelimeler hep bu manayı işaret ederler. Şâkir, şükreden; hâkim, hükmeden demektir. Fe, ayn ve lam harflerini düşündüğümüzde, fâil derken elif harfinin ziyâde kılındığını anlıyoruz.

فَاعِلْ

حاكم شاكر فاتح فاعل
ظاهر كافر جاهل عالم
عابد عارف قاتل ظالم
حافظ تاجر غافل شامل
فارق حامل غالب طالب

Hâkim, şâkir, fâtih, fâil,

zâhir, kâfir, câhil, âlim,

âbid, ârif, kâtil, zâlim,

hâfız, tâcir, gâfil, şâmil,

fârik, hâmil, gâlib, tâlib.

Elif harfi, ilk harfi (fe) uzatıyor, ikinci (ayn) esreli, üçüncü (lam) cezmli okunuyor. Bu şekilde üç aslî harfin veznini, yani ölçüsünü anlıyoruz. Bu, ismi fâil için geçerli vezin olmaktadır.

Kelimelerin manalarına bakıldığında, bu veznin husûsiyeti anlaşılmış olur. Bir işi, bir fiili yüklenme manası burada söz konusu oluyor.

İsmi Mefûl

Fiilden etkilenen isimdir. Mim ve vav harfi, aslî harflere ziyâde kılınmıştır. İlm, ma’lûm gibi

 مشغول منسوب موهوم مشكوك
منصور مغلوب مكتوب متروك
مقتول مخلوق مرقوم مظلوم
مذكور مسكون مأمور مطلوب

Meşgûl, mensûb, mevhûm, meşkûk

mansûr, mağlûb, mektûb, metrûk

maktûl, mahlûk, merkûm, mazlûm

mezkûr, meskûn, me’mûr, matlûb.

Kelimelerin lügat manasına bakınız. 

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-09-22