Osmanlıcanın harekesiz yazılması başlarda insanların zihninde “nasıl okuyorlar?” sorusunu uyandırabilmektedir. Harekeler ses vermek için kullanılırlar, Türkçe'de ünlü harfleri karşılamak için uzatma harfleri (harf-i med) kullanılır ve buna ilaveten “he” harfi kullanılarak “e” sesi karşılanmaktadır. Buna göre “elif” a sesini, “ye” ı-i seslerini, “vav” u-ü-o-ö seslerini, “he” e sesini okutmak için kullanılır. Peki okutucu “vav” görünce ü mü yoksa u mu veya ö mü yoksa o mu okuyacağız? Ayrıca, okutucu “ye” görünce ı mı yoksa i mi okuyacağız? Burada kalın ve ince ünlülere bakalım; kalın ünlüler “a-ı-o-u” ve ince ünlüler “e-i-ö-ü” olmaktadır. Kalın ünsüzler de var ki onlar “Hı, sad, tı, zı, gayn, kaf” oluyor. Türkçedeki ünlü uyumunu da hesaba kattığımızda, kelimelerde kalın ve ince yüklenmesini kontrol etmek gerektiğini fark edebiliriz. Kapalı hecelerde de he okutucusu bulunmaz.

اَ اِ اُ
üstün - fetha esre - kesra ötre - damme

Misallere bakalım:

بولوت اوموت قوشقو وورغون صولغون يورغون قورق
bulut umut kuşku vurgun solgun yorgun kork
اوچ اوست اوزوم تور اوزل اوفكه اولكه
üç üst üzüm tür özel öfke ülke
تپه دره سسله شن أكله أسمه بسله
tepe dere sesle şen ekle esme besle
قيريق باغير صارمه كيرلى خيريلتى طوز طوپراق
kırık bağır sarma kirli hırıltı toz toprak

Dikkat edilirse büyük ünlü uyumu okumamızı kolaylaştırıyor. İsimlerin yalın hâli ile isim eklerinin sonlarına gelen “a” seslerinde “he” okutucusu kullanılıyor. İnce yüklenen kelimeler ince, kalın yüklenen kelimeler kalın uyumuyla okunuyor. Türkçe imlâ bu şekilde olmakla beraber bazı istisna kelimeler de vardır ki onlar da cümle içindeki yerine bakarak anlaşılabilir. İlk hecedeki “e” sesi “he” ile gösterilmemektedir.

Bu temel kaidelerden başka, “vav”ın çift harfi harekelemesi de söz konusu olabilmektedir.

قرور قيو

Bu temel kâideler Türkçe ve yabancı kelime yazılışında geçerli olup, Arapça kelimeler yazılırken kendi kâidesiyle yazılırlar.

Kategori: Nasıl Ekleyen: Tazammun Tarih: 2016-04-02