İsm-i tafdîl: İsmi fâil cinsinden olup aynı manayı taşıyan bir sıfattır. Ancak, ismi fâil veya sıfatı müşebbehelerdeki bir sıfatın, bu vezinle anlatılmak istenen şeyde pek çok olduğunu veya bir kimse ya da nesnede diğerlerinde nisbetle daha çok olduğunu -nisbî büyüklüğü- ifâde eder.

Bu vezin Cenâb-ı Hakk'ın sıfatları için kullanıldığında, gerek sıfat-ı müşebbehe, gerekse mübâlağalı ismi fâillerde olduğu gibi, hiçbir cihetle Ondan daha büyük olmak mümkün olmadığından en çok (mutlak) büyüklüğü ifâde eder. 

Ef’al

Bu vezin müzekker’dir.

افعل

اعظم افضل اكرم اصغر اكثر اقدم 

A’zam, efdal, Ekrem, asğar, ekser, akdem.

Fu’lâ

فُعلا

اخرا حسنا عليا كبرا صغرا سفلا

Uhrâ, hüsnâ, ulyâ, kübrâ, suğrâ, süflâ.

Bu vezinde, kelime sonunda gelen harf ye olmakla birlikte, Osmanlıcada elif ile yazılır.

Hayrat Vakfı'nın Osmanlıca Dersleri videolarından alınan notlardan istifâde edilmiştir.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-09-25

Mübâlağalı İsm-i Fâ’il, bir işi daimi sûrette çokça yapmayı ifâde eder. Bir işi çokça ve daimi yapan fâilin sıfatıdır.

Fa’âl kalıbında (vezninde) geldiğinde; mesela ilm bilmek demektir, allâm çokça bilen demektir.

Fa’âl

فعّال

علّام فتّاح كشّاف سيّاح نمّام توّاب

Allâm, fettâh, keşşâf, seyyâh, nemmâm, Tevvâb.

Fe’ûl kalıbında (vezninde) geldiğinde; mesela cesâret masdarından cesûr çokça cesaret gösteren demektir.

Fe’ûl

فعُول

جسور شكور غفور عنود وقور حسود

Cesûr, Şekûr, Ğafûr, anûd, vakûr, hasûd.

Fa’îl kalıbında (vezninde) geldiğinde; mesela hıfz masdarından hafîz çokça hıfz eden (koruyan) demektir.

Fa’îl

فعِيل

حفيظ كريم حكيم فقير طبيب رقيب

Hafîz, Kerîm, Hakîm, fakîr, tabîb, Rakîb.

Allâh’ın sıfatı olduğunda mübâlağa bildirirler.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-09-24

İsm-i Mensûb, nispet bildirir. Bu bir yere veya mesleğe mensup olmayı işaret eder.

Mensûbiyet belirtmek için kelimenin sonuna ye getirilir:

استانبولى مصرى كريدى سماعى غضبى مللى فارسى عربى

İstanbulî, Mısrî, Giridî, Semâî, Gazabî, Millî, Fârisî, Arabî.

Eğer kelime, ünlü harfle bitiyorsa vav + ye getirilir:

معنوى سماوى علوى اخروى دنيوى

Ma’nevî, semâvî, ulvî, uhrevî, dünyevî.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-09-12

Osmanlıca bizim eskimez Türkçe’mizdir. Osmanlıca tarih, Osmanlıca kültür, Osmanlıca ilim, Osmanlıca zenginliktir bir yerde.

Osmanlıca temellerini öğrenmek kolaydır. 

Osmanlıca nedir

Osmanlıca, daha çok harekesiz yazılır. Arapça gibi görünür, Türkçe okunur. Zorluğu kelime ve terkipleri tanıyıp, çözebilmektedir.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-09-08

Fiile maruz kalan, fiilin üzerinde cârî olduğu şeye ism-i mef’ûl diyoruz.

İsm-i mef’ûl vezninde gelen bazı kelimelere bakalım:

 مشغول منسوب موهوم مشكوك
منصور مغلوب مكتوب متروك
مقتول مخلوق مرقوم مظلوم
مذكور مسكون مأمور مطلوب

Meşgûl, mensûb, mevhûm, meşkûk

mansûr, mağlûb, mektûb, metrûk

maktûl, mahlûk, merkûm, mazlûm

mezkûr, meskûn, me’mûr, matlûb.

Kelimelerin sıkça karşınıza çıkmasıyla hafızada yer alması kolaylaşacaktır. Bunun için bolca okumalısınız. Misallerde, mazlûm, zulme maruz kalan; mansur, kendisine yardım olunan; maktûl, katledilen manalarındadır. Hareke olmadan, aynı ölçüyle gelen ve aynı mana bütününde yer alan kelimeler. Lugat manalarına bakınız.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-08-28

Osmanlıca okumada, Arapça kelimeleri tanımanın yeri büyüktür. Fiili işleyen fâil, fiile maruz kalan mef’ûl olmaktadır.

İsm-i fâil vezninde gelen bazı kelimelere bakalım: 

حاكم شاكر فاتح فاعل
ظاهر كافر جاهل عالم
عابد عارف قاتل ظالم
حافظ تاجر غافل شامل
فارق حامل غالب طالب

Hâkim, şâkir, fâtih, fâil,

zâhir, kâfir, câhil, âlim,

âbid, ârif, kâtil, zâlim,

hâfız, tâcir, gâfil, şâmil,

fârik, hâmil, gâlib, tâlib.

Harekesiz yazdığımız bu kelime misalleri hep aynı vezinde, aynı hareke ve okuyuş üzere olduklarından, artık onları tanıyoruz. Bunlar hep fâil manası veren isimlerdir. Hâkim, hükmetme; zâlim, zulmetme; şâkir ise şükretme işini yapıyor.

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-08-28

Lisanımızda Fârisî kâidesiyle yapılan mürekkeb sıfatlar eskiden pek ziyade kullanılırdı. Bunlara «Vasıf Terkîbi» dahi denir.

En mühim Farisî mürekkeb sıfat kâideleri şunlardır:

1. Farisî emri hâzırların evveline münasip bir kelime getirilir:

Mürekkeb Sıfat Münasip Bir Kelime Fârisî Emri Hâzır
شرف بخش شرف بخش
حریت پرور حریت پرور
روح نواز روح نواز
وقعه نویس وقعه نویس
ملال آور ملال آور
دهشت انگیز دهشت انگیز
سما پیرا سما پیرا
طاقت شکن طاقت شکن

Bahş » Şeref » Şerefbahş (Şeref veren)

Perver » Hürriyet » Hürriyetperver (Hürriyeti seven)

Nevâz » Ruh » Ruhnevâz (Rûhu okşayan)

Nüvîs » Vak’a » Vak’anüvîs (Vak’a yazan)

Âver » Melâl » Melâlâver (Keder getiren)

Engîz » Dehşet » Dehşetengîz (Dehşet koparan)

Pîrâ » Semâ » Semâpîrâ (Semâyı süsleyen)

Şiken » Tâkat » Tâkatşiken (Tâkati kıran)

2. Fârisî Tavsîfî Terkiplerden mevsûf’un esresi hazf edilerek mürekkeb sıfat teşkîl olunur:

Mürekkeb Sıfat Tavsîfî Terkip
دلشاد دل شاد
سينه صاف سينهٔ صاف

Dil-i Şâd (Memnun gönül) - Dilşâd (Memnun gönüllü)

Sîne-i Sâf (Temiz yürek) - Sîne Sâf (Temiz yürekli)

3. Fârisî Tavsîfî Terkiplerde sıfat ile mevsûf’un yerleri tebdîl olunur, yani sıfat, mevsûf’un evveline getirilir mevsûf’un esresi hazf edilir:

Mürekkeb Sıfat Tavsîfî Terkip
عالى قدر قدر عالى
خوشبو بوى خوش

Kadr-i Âlî (Yüksek kadir) - Âlî-kadr (Yüksek kadirli)

Bûy-i Hoş (Güzel koku) - Hoş-bû (Güzel kokulu)

4. Fârisî İzâfî Terkiplerde muzâf ile muzâfun ileyh’in yerleri değiştirilir; yani: muzâfun ileyh evvel, muzâf sonra getirilir ve muzâf’ın sonundaki esre hazf edilir:

Mürekkeb Sıfat İzâfî Terkip
ماهْ پرتو پرتوِ ماه
فضيلتْ سمات سماتِ فضيلت

Pertev-i mâh (Ay ziyâsı) - Mâh-pertev (Ay ziyâlı)

Simât-ı Fazîlet (Fazîletin alâmeti) - Fazîlet-simât (Fazîlet alâmeti)

5. Teşbîh gösteren Fârisî İzâfî Terkiplerden muzâf’ın nihayetindeki esre hazf edilerek teşkil olunur:

Mürekkeb Sıfat Teşbîhî Terkip
ماهْرو ماهِ رو

Mâh-i Rû (Ay gibi yüz) - Mâh-rû (Ay yüzlü)

6. Fârisî ism-i mef’ûllerin evveline münasip bir kelime getirilerek yapılır:

Mürekkeb Sıfat Münasip bir Kelime İsm-i Mef’ûl
تجرب ديده تجربه ديده
أمل شكست أمل شكسته

Dîde » Tecrübe » Tecrübe-dîde (Tecrübe görmüş)

Şikeste » Emel » Emel-şikeste (Arzusu kırılmış)

*Hazf edilmek: Giderme, yok etme.

Türkçe Yeni Sarf ve Nahiv Dersleri (Sh. 85-86) - Midhat Sâdullâh (İktibas ile hazırlanmıştır)

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-03-10

Farsça ekler Osmanlı Türkçesinde mühim bir yer tutuyor. Farsça ekleri iki kısımda ele alalım.

Farsça Ön Ekler

Kelimenin önünde yer alan ve ekleri kelimeye olumsuzluk manası vermektedir.

Bîhaber: habersiz

Bîhuzur: huzursuz

Bîcân: cansız 

بى جان بى حضور بى خبر

Nâhak: haksız

Nâmüsâid: müsait olmayan

Nâhoş: hoş olmayan

نا خوش نا مساعد نا حقّ

Hem eki beraberlik bildirir.

Hemcins: aynı cinsten

Hemfikir: aynı fikirde, fikirdaş

Hemşehrî: aynı şehirli

هم شهرى هم فكر هم جنس

Ber eki üzere manası verir.

Berdevam: devam üzere

Berkemâl: kemâl üzere (mükemmel)

بر كمال بر دوام

Ez eki -den, -dan manası verir.

Ezcümle: bu cümleden (örneğin)

Ezkaza: kazaen

از قضاء از جمله

Der eki -de, içinde manası verir.

Derkenar: kenarda

Derhâtır: hâtırda

Derhâl: hâlde (hemen şimdi)

در حال در خاطر در كنار

Farsça Son Ekler

Kelimenin sonuna eklenenlere bakalım.

Âne eki nispet bildirir.

Şâhâne: Şâhça (Şâha yakışır biçimde)

Merdâne: Merdçe (mert olana yakışacak biçimde)

Câhilâne: cahilce

جاهلانه مردانه شاهانه

Gîn eki -li manası verir.

Gamgîn: gamlı

Engîn: enli

انكين غمكين

Mend eki -li manası verir.

Hissemend: hisseli

Arzumend: arzulu

Dânişmend: bilgili

دانشمند ارزومند حسه مند

Gîr eki tutan, kabz ve zapt eden manası verir.

Tarafgîr: taraf tutan

Destgîr: el tutan (yardımcı)

Cihangîr: Cihânı ele geçiren

جهانگیر دستگیر طرفگیر

Vâr eki sahiplik, maliklik manası verir.

Ümidvâr: ümitli

Şâhvâr: Şaha yaraşır biçimde

شاهوار اميدوار

 

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-03-02

Kelime . _ Bir maksadı bildirmek için ağızımızdan çıkan manalı sözlere kelime denildiğini öğrenmiştik.

Türkçede kelime yedi kısımdır:

İsim, sıfat, zamir, fiil, edat, zarf, nidâ.

Bu kelimelerin her birinin birtakım vazifeleri vardır:

İsim . _ Bir şahsı, bir hayvanı, bir şeyi gösteren kelimelerdir: Ahmed, kuzu, kitab gibi.

Sıfat . _ İsimlerin hâlini ve keyfiyetini bildiren, yahud onları tayin eden kelimelere sıfat derler: Güzel, bu, şu, iyi, uslu gibi.

Zamir . _ İsim makâmında kullanılan kelimelerdir: Ben, sen, o gibi.

Fiil . _ Zamâna delâlet sûretiyle bir hüküm, bir iş, bir tesir ifâde eden kelimelere «fiil» denir: Ahmed dersini bildi, kalem kırıldı, vazîfemi yazdım gibi.

Bir de hem fiil; hem sıfat mesâbesinde olan kelimeler vardır ki fiillerden yapılan bu kelimelere «fer’ fiil» derler: Çalışan, okunmuş gibi.

Edat . _ Kendi kendine bir manası olmayıp diğer kelimelerle birlikte bir mana ifâde eden harfler ve kelimelerdir: Y, h, de, eğer, ki, fakat... gibi.

Zarf . _ Sıfatların ve fiillerin manasını ta’dîl eden kelimelerdir: Erken, geç, çabuk gibi.

Nidâ . _ Bir his, bir heyecan ifâde etmek için söylenilen sözlerdir: Âh, ey, vah... gibi.

İktibas: Türkçe Yeni Sarf ve Nahiv Dersleri (Sh. 26) - Midhat Sâdullâh

Kategori: Anasayfa Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-02-18

Osmanlıca öğrenmek için yazmayı deneyebilirsiniz. Osmanlıca yazmak, yazmaya çalışmak okumanızı hızlandıracaktır.

İnternet üzerinde basit bir arama ile Osmanlıca yazılmış vesika, metin, kitap bulabilirsiniz. Ekranın bir tarafına metni açıp, diğer tarafta yazacağınız dosyayı açarak gördüklerinizi yazabilirsiniz.

İsterseniz Osmanlıca klavye uygulamamızı kullanın ve yazdıklarınızı kopyalayın. Ayrıca kendi bilgisayarınızda, klavyenizi kullanarak yazmak isteyebilirsiniz.

Tuş dizilimini görmek ve teknik yardım için bakınız: Osmanlıca Yazmak

Başlarda yazım yardımcısı olarak ekran klavyesi de kullanabilirsiniz. Zaten bir süre sonra tuş dizilimine de alışılıyor.

Osmanlıca yaz

Ekran Klavyesi Açma (Windows 10)

Windows 10 Başlat menüsünde, Tüm Uygulamalar » Windows Erişim Kolaylığı » Ekran Klavyesi yolunu izleyerek ekran klavyesini başlatabilirsiniz.

Ekran Klavyesi Açma (Pardus Linux)

Onboard uygulamasını paket yöneticisinden aratıp, kurunuz.

Konsoldan kurmak için:

sudo apt install onboard

komutunu girip, yönetici şifrenizi giriniz.

Osmanlıca Yaz!

Bir word belgesi açarak veya metin yazılacak herhangi bir alanda yazabilirsiniz. Dil çubuğundan Farsça tercih ediniz. Ekran klavyenizde harf dizilimi değişecektir.

Windows 10 için; Denetim Masası » Saat, Dil ve Bölge » Dil ekle yolunu kullanarak “Dil ekle”yi tıklayıp Farsça seçip, ekliyoruz.

Farklı yazı tipi, font indirmek için bakınız: Arapça Fontlar

Kategori: Genel Ekleyen: Tazammun Tarih: 2018-11-05