Osmanlıca öğrenmek isteyenler, ders görürken hemen basit metinlere yönelmelidirler. Tabi en başta harfleri iyice tanımak gerekiyor. Okuma işini ihmal etmemelidir, önce basit metinlerden başlanır.

Osmanlıca'nın Husûsiyetleri

Osmanlı Türkçesinde 33 harf vardır lamelif ile 34 olur. Türkçe kelimelerde, hecelerde uzatma ve inceltme yapılmaz, heceler net okunur. Alıntı kelimelerde uzatma ve inceltme hususiyetini belirtmek üzere düzeltme işareti şapka konur. Arapça ve Farsça kelimeler kendi kaidesine göre yazılırlar.

Osmanlıcada Harfler ve Heceler

Âhenk kaidesini (ünlü uyumu) temin edebilmek için, kalın ve ince harfler öğrenilmelidir. Kelimenin kalın harflerle mi yoksa ince harflerle mi yazıldığına bakılır. Bu, doğru okuma için bir kolaylık sağlar. Kalın ve ince sesler okumada belirleyici olmaktadır.

كله بك

Kelebek yazarken kaf değil, kef kullanılır.

قارتال

Kartal yazarken kef değil, kaf kullanılır.

Kalın harfler şunlardır:

Kaf, gayn, tı, zı, sad, hı.

خ ، ص ، ظ ، ط ، غ ، ق

Kelime hecelerden oluşur hece ikiye ayrılır açık ve kapalı. Açık hece, ünlü harfle biten hecedir; kapalı hece ünsüz harfle biter. Okutucu he harfi kendinden sonra gelen hiçbir harfle birleşmez. Türkçe eklerde klişeleşmiş imlâ söz konusudur.

Masdar ve Ekler

Türkçe'de masdar yapmak için kelime sonuna mek ve mak ilâvesi getirilir.

بكله مك ايسته مك قونوشمق صوصمق
باشى گوزى يولى سرچه يى
باشه أوه ميدانه ارقايه
يولدن أودن ايشدن دره دن

Beklemek, istemek, konuşmak, susmak,

Başı, gözü, yolu, serçeyi,

Başa, eve, meydana, arkaya,

Yoldan, evden, işten, dereden.

Alıştırmalar

Kalın ve ince yazımına dikkat edin.

يورغون تپه ده اقشامه گلدى قورقدى سويله دى
yorgun tepede akşama geldi korktu söyledi

Suâl ve Cevaplar

S. Yorgun kelimesi nasıl bir kelimedir?

C. Kalın yüklemelidir. G harfi için gayn kullanılmıştır. İnce g için gef kullanılır.

S. Akşama yazarken sonda neden he okutucusu geldi?

C. Sonda gelen a sesini he ile gösteriyoruz.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-02-15

Osmanlıca zengin bir dildir. Temel seviyede Türkçe imlâ bilgileri verildikten sonra, basit metinler okuyarak ilerletilebilir. Sonra Arapça ve Farsça unsurlar gelir.

Temel Bilgiler

Osmanlı Türkçesinde Arapçadaki harfler, Farsçadaki harfler ve kâf-i nûnî vardır. Osmanlıca'da Türkçe'den başka Arapça ve Farsça kelimeler de ağırlıklı olarak kullanılır. Bu noktada Türkçe kelimeleri tespit edebilmek için bazı bilgilere ihtiyacımız var.

Tüm harfler ezberlenmelidir.

Hecelere dikkat etmek gerekiyor. Açık hece ünlü harfle biter; kapalı hece ünsüz harfle biter.

Derse başlarken kelimelere dikkat etmemiz gerektiğini ifâde edelim. Türkçe kelimelerde ek alımı son derece mühimdir. Arapça bazı isimler ve masdarlar dilimizde kullanılmaktadır. Tamlamalar ve çoğul ekleri de yine Osmanlıca'nın mühim husûsiyetlerindendir.

Osmanlıca Harfler

Elif, vav, ye, he harfleri okutucu harflerdir. Bu harfler, Türkçe ünlü harfleri okumamıza yardımcı olurlar. Elif, a-e okutucusudur. Ye, ı-i okutucusudur. Vav, u-ü okutucusudur. He, e-a okutucusudur.

ج ث ت پ ب ا
cim se te pe be elif
ر ذ د خ ح چ
ra zel dal ha çe
ض ص ش س ژ ز
dat sad şın sin je ze
ق ف غ ع ظ ط
kaf fe gayn ayn
ن م ل گ ڭ ك
nun mim lâm gef nef kâf
~ ء ى ه و
~ hemze ye lâmelif he vav

Elif, bazen başta gelir ve e sesi verir. Üzerinde küçük bir hemze ile yazılabilir.

أو Ev

Başta gelen a sesi, med işaretli elif ile gösterilebilir.

آى ay

Alıştırmalar

Okutucu harflere dikkat ediniz. Kendisinden sonra okutucu harf gelmeyen, sâkin (cezmli) harflere dikkat ediniz.

ا ، و ، ه ، ى

أك آق اويغون بيلدى دره آدا
ek ak uygun bildi dere ada

Suâl ve Cevaplar

S. Dere kelimesinde dal harfinden sonra e ünlüsünü karşılayan, okutucu he neden yok?

C. Okutucu he harfi, ilk hecede gösterilmez.

S. Uygun kelimesinde ye harfinin durumu nedir?

C. Sâkindir. Kendisinden sonra okutucu gelmemiş, cezmli okunacaktır.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-02-15

Osmanlıca Ekler Tablosu

Türkçe'nin sondan eklemeli dillerden olduğunu daha önce belirtmiştik. Osmanlıca ekler klişeleşmiş şekilde yazılırlar. Öyleyse kelimelerin ek almış şekilde görülmesi ehemmiyet arzediyor. Hazırladığımız bu tablolarda, ek almış pek çok kelime görülebilir.

Osmanlıca kelimeler pekçok ek alarak türeyebiliyor. Kök kelimelerin ek almış hâllerine de âşinâ olmak gerekir. Araştırıp bazı kelimelerin ek almış yazılışlarını gösteren tablolar hazırladık. Osmanlıca yazmak için, ek alımını bilmek gerekiyor.

بنى اناحتارى نالى سورويى كاسه يى قاپويى
ارقايه اوه ايشه سوزه گوزه ‌دفتره
قولدن سسدن ايشدن قولتوقدن اوزومدن ارقادن
ارابه ده اوده يرده دره ده تپه ده المقده
قاپونڭ اويڭڭ گيجه نڭ انقارانڭ اليڭڭ گوگرته نڭ
محمدله چيفته يله بيلمكله قايناشمقله قضايله چالشمقله
بزجه سزجه ارقاداشچه سسزجه قورقاقچه گوزلجه
سوزم گوزم دده م سوزيمڭ ايشيمڭ سسيمڭ
اوڭ پرده ڭ كوبڭ سپتڭ ننه ڭ باباڭ
ايشنى قوغه سنى خاليسنه چتالى قولنه اونه
باجيمز صوڭمز سسيمز بريمز هپمز ايشمز
چورباڭز رچلڭز يوزڭز قاشڭز بوغازڭز الڭز
اولرى سسلرى گوزلرى ديشلرى دره لرى داييلرى
باشلار صولار صولر اوقورسڭ گليرسڭ ايشلرسڭ
گليرلر باقار ياپار گيدرلر سويلرسڭز بيليرسڭز
گيدرسڭز باقارسڭز اڭلارلر گتيرر ياشار آقار
گتيريلير سودرر صورار بيتيرمز سويله مز  ياقلاشمازلر
ايستمم صورماز قونوشمازسڭ قاچماز گوسترمه يز قورتولاماز
قوشمدم گلمدم سويله دڭ سومش ايچمشسڭز ايسته مش
بيلمشسڭ گزمشلر قاچمش سومه مشسڭز اڭلامامش دويمامش
بكله سه  ايسته سه آلسه آڭله سه ڭ ايڭله سه ڭ قوشسه م
آلڭ آل قوشڭ قوش يازڭ ياز
آلمدم ياپمدم قوشمدن يورمدن يازمدغى يازمدقجه
سويله دم ياپدم بولدم گوردم يازدم ايسته دم

Beni, anahtarı, nalı, sürüyü, kâseyi, kapıyı

Arkaya, eve, işe, söze, göze, deftere

Koldan, sesten, işten, koltuktan, üzümden, arkadan

Arabada, evde, yerde, derede, tepede, almakta

Kapının, evinin, gecenin, Ankara'nın, elinin, güvertenin

Mehmedle, çifteyle, bilmekle, kaynaşmakla, kazayla, çalışmakla

Bizce, sizce, arkadaşça, sessizce, korkakça, güzelce

Sözüm, gözüm, dedem, sözümün, işimin, sesimin

Evin, perden, kübün, sepetin, nenen, baban

İşini, kovasını, halısına, çatalı, koluna, evine

Bacımız, sonumuz, sesimiz, birimiz, hepimiz, işimiz

Çorbanız, reçeliniz, yüzünüz, kaşınız, boğazınız, eliniz

Evleri, sesleri, gözleri, dişleri, dereleri, dayıları

Başlar, solar, sular, okursun, gelirsin, işlersin

Gelirler, bakar, yapar, giderler, söylersiniz, bilirsiniz

Gidersiniz, bakarsınız, anlarlar, getirir, yaşar, akar

Getirilir, sevdirir, sorar, bitirmez, söylemez, yaklaşmazlar

İstemem, sormaz, konuşmazsın, kaçmaz, göstermeyiz, kurtulamaz

Koşmadım, gelmedim, söyledin, sevmiş, içmişsiniz, istemiş

Bilmişsin, gezmişler, kaçmış, sevmemişsiniz, anlamamış, duymamış

Beklese, istese, alsa, anlasan, inlesen, koşsam

Alın, al, koşun, koş, yazın, yaz

Almadım, yapmadım, koşmadan, yormadan, yazmadığı, yazmadıkça

Söyledim, yaptım, buldum, gördüm, yazdım, istedim

قورقملى صورملى ايسته مه ليسڭز سوڭ سو
قوشمايورلر گيتمه يورسڭز اوزولويورسڭ اقييور گلمه يورلر
باشلامايور صايمييور صاتمييور بكله يه جك ايسته يه جكسڭ
سويله مه يه جك قوقماياجق بيلدى بكله دى ايشله يه جكلر
گيده يور ييقايور گيده يورلر ايسته يورسڭز ياپييورم
سوسڭ گيتمه يورز اڭلايه جغز صورماياجق بيلييورلر
قونوشارق گوره رك اڭلاتارق بيله رك ايسته يه رك
بولوردڭ گوره مزدڭ بيلدڭ اڭلاردڭ اينجه له ديڭز
بوزسون گورسون قيرسين اويوسون قوشسون
ايرده له دڭز سسلنديلر ويرديلر بسله ديلر سويله ديلر
قوشدر سودر يازدر بيلدر سوردر

Korkmalı, sormalı, istemelisiniz, sevin, sev

Koşmuyorlar, gitmiyorsunuz, üzülüyorsun, akıyor, gelmiyorlar

Başlamıyor, saymıyor, satmıyor, bekleyecek, isteyeceksin

Söylemeyecek, kokmayacak, bildi, bekledi, işleyecekler

Gidiyor, yıkıyor, gidiyorlar, istiyorsunuz, yapıyorum

Sevsin, gitmiyoruz, anlayacağız, sormayacak, biliyorlar

Konuşarak, görerek, anlatarak, bilerek, isteyerek

Bulurdun, göremezdin, bildin, anlardın, incelediniz

Bozsun, görsün, kırsın, uyusun, koşsun

İrdelediniz, seslendiler, verdiler, beslediler, söylediler

Koştur, sevdir, yazdır, bildir, sürdür.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-01-20

Okutucu “elif” harfi fiil köklerinde (aynı zamanda ikinci tekil şahıs emir kipidir) gösterilir.

باشلا ياقالا قورقما
قوشما بولما صورما

Başla, yakala, korkma,

koşma, bulma, sorma.

Herhangi bir ek almayan isimlerin sonundaki “a” sesi için “he” okutucusu gelir.

سرچه بالطه
ارابه چوربه

Serçe, balta,

araba, çorba.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2016-11-05

İsim Tamlamaları

Farsça tamlamalarda elif-lâm takısı kullanılmaz. Tamalamalarda sondan başa doğru mana verilir. Arapça tamlamalarda da olduğu gibi, ilk kelime muzâf (tamlanan) ve ikinci kelime muzâfun ileyh (tamlayan) şeklindedir.

Tamlamalar; tamamen Farsça, tamamen Arapça veya Farsça-Arapça karışık olabilmektedir. Farisî terkipler, esre ile yapılır (kesre-i izâfet): Fermân-ı Padişah gibi.

فرمان پادشاه ، هنكام بهار

Hengâm-ı bahar, fermân-ı Padişah.

Hüsn-i hat şeklinde;

حسن خط

yazılır, fakat “hüsnü hat” diye de okunabilir.

İlk kelimenin son harfi okunmayan “he” veya “ye” ise izâfet kesresi yerine, esreli bir hemze gelir.

خارقهٔ صنعت

مربّئ نفوس

Harika-i sanat, Mürebbi-i Nüfus

İlk kelimenin son harfi okunmayan “elif” veya “vav” harfiyle bitiyorsa, bu harflerin sonuna harekesi esre olan “ye” harfi konur.

اداىِ فرض ، روىِ سياه

Edayı farz, Ruyi siyah

Sıfat Tamlamaları

Sıfat tamlamalarında, isim ile beraber bir de sıfat olmalıdır.

Sıfat tamlamasında birinci kelime “mevsûf” ve ikinci kelime de “sıfat” şeklindedir. Mevsûf, o sıfatı taşıyandır.

Farsça'da müzekkerlik (erillik) ve müenneslik (dişillik) yoktur.

آب پاك ، خواجهٔ دانا

Âb-ı pâk, Hâce-i dânâ

Hayrat Vakfı'nın Osmanlıca Dersleri videolarından istifâde edilmiştir.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2016-10-04
««12345»»