Osmanlıca okutucu harfler öğrenildikten sonra ek alımını da görüp, bolca okuma yaparak belli bir mesafe alınmış olur. Osmanlıca okurken Arapça kelimeleri bolca göreceksiniz. Temel kaidelerden sonra Arapça Lisanının bazı husûsiyetleri öğrenilerek, bu Lisanın Osmanlıca unsurlarına geçilmelidir.

Arapça Unsurlar

Lisân-ı Osmânîde bilhassa Arapça isim ve mastarlar sıkça kullanılır. Kelimât-ı asliye yani üzerine ziyâde kılınmamış kök kelimeleri tanımak gerekiyor. Kök harf itibarıyla üç harfli sülâsî ve dört harfli rubâî kelimeler üzerinde durulmalı.

Herhangi bir ek almamış kelimeye mücerred ve ek almış kelimeye mezîd denir. Mesela üç harfli, ek almamış kelimeye sülâsî mücerred denir; aslî harfleri üç harfli fakat ek almış kelimeye sülâsî mezîd denir.

فعل

Fe, ayn, lam. Bu üç harf sırasıyla fe birinci, ayn ikinci, lam üçüncü harfi ifade eder ve bu kalıp kök kelimeleri tanımada kullanılır. Buna göre, ziyâde harf almamış bir sülâsî kelimenin ilk harfi fe, ikincisi, ayn, üçüncüsü lam ile ifâde edilir.

İsmi Fâil

Fiili işleyenin ismidir. Belli bir vezinde gelen kelimeler hep bu manayı işaret ederler. Şâkir, şükreden; hâkim, hükmeden demektir. Fe, ayn ve lam harflerini düşündüğümüzde, fâil derken elif harfinin ziyâde kılındığını anlıyoruz.

فَاعِلْ

حاكم شاكر فاتح فاعل
ظاهر كافر جاهل عالم
عابد عارف قاتل ظالم
حافظ تاجر غافل شامل
فارق حامل غالب طالب

Hâkim, şâkir, fâtih, fâil,

zâhir, kâfir, câhil, âlim,

âbid, ârif, kâtil, zâlim,

hâfız, tâcir, gâfil, şâmil,

fârik, hâmil, gâlib, tâlib.

Elif harfi, ilk harfi (fe) uzatıyor, ikinci (ayn) esreli, üçüncü (lam) cezmli okunuyor. Bu şekilde üç aslî harfin veznini, yani ölçüsünü anlıyoruz. Bu, ismi fâil için geçerli vezin olmaktadır.

Kelimelerin manalarına bakıldığında, bu veznin husûsiyeti anlaşılmış olur. Bir işi, bir fiili yüklenme manası burada söz konusu oluyor.

İsmi Mefûl

Fiilden etkilenen isimdir. Mim ve vav harfi, aslî harflere ziyâde kılınmıştır. İlm, ma’lûm gibi

 مشغول منسوب موهوم مشكوك
منصور مغلوب مكتوب متروك
مقتول مخلوق مرقوم مظلوم
مذكور مسكون مأمور مطلوب

Meşgûl, mensûb, mevhûm, meşkûk

mansûr, mağlûb, mektûb, metrûk

maktûl, mahlûk, merkûm, mazlûm

mezkûr, meskûn, me’mûr, matlûb.

Kelimelerin lügat manasına bakınız. 

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-09-22

Bu derste Osmanlıca kelimeler üzerinde durmaya devam edeceğiz. Vesîka okuma esnâsında karşılaşılabilecek bazı kelimeler nasıl yazılır ve dahasına bakalım.

Osmanlıca Kelimeler

كاغد اولوب محلده مذكور اولمغله استانبول
سفينه مرقوم دائره عسكريه مأمورين مبعوث
معاش كتابت حالبوكه موجبنجه فوك العاده مناسب
مبنى مومى اليه خصوص جليله بابده امروفرمان
حضرتلرى رفع تعالى سلطنت خلافت بالجمله
عالمشمول اولدغى تتبع ناقابل افتخار مالكدر
امال وجوده عاطفتلو عزّتلو شوكتلو مهابتلو

Kağıd, olub, mahalde, mezkûr, olmağla, İstanbul,

sefîne, merkûm, dâire, askeriye, me’mûrîn, mebus,

maaş, kitâbet, hâlbuki, mucibince, fevkalâde, münasib,

mebnî, mûmâileyh, husus, celîle, babda, emrufermân,

hazretleri, ref’, teâlî, saltanat, hilâfet, bilcümle,

âlemşümûl, olduğu, tetebbu’, nâkâbil, iftihâr, mâlikdir,

âmâl, vücûda, âtufetlü, izzetlü, şevketlü, mehâbetlü.


Bu kelimelerle vesîka okumalarında sıkça karşılaşılabilir.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-06-12

Osmanlıca öğreniminde kelimeler son derece mühim bir yer tutar. Kelimeler tekrar, tekrar görüldükçe adeta bir kalıp gibi ezbere alınıyor. Kelimeler, ek almamış ve ek almış olarak görülecek olursa okumada kolaylık olacaktır.

Osmanlıca Kelimeler

صكره بر باشقه يكى فرقلى
پادشاه برشى اوزره دخى بعض
اسم كذلك قدر زمان كبى

Sonra, bir, başka, yeni, farklı,

Padişâh, birşey, üzre, dahî, bazı,

İsim, kezâlik, kadar, zaman, gibi.

Osmanlıca kelimeler arasında bazı klişeleşmiş yazılmış olanlar dikkati çekiyor. Ayrıca Türkçe kelimeler haricinde Arapça ve Farsça kelimeler var. Bugün artık kullanılmayan kelimeler sizi başlarda biraz zorlasa da lügat yardımıyla belli bir kolaylık elde edilebilir. Bilhassa sıkça gördüğünüz kelimeleri bir defa öğrenince okuma da kolaylaşacaktır.

Kelimelere dikkat edip, öğreniniz. Cümle içerisinde sıkça görülen bağlaçları da öğrenmekte fayda var.

Bütün bu derslerle matbu, yani basılı eserler okunmaya çalışılır. Bu başlangıçtır. Harfler, kelimeler ve cümleler görülecek; okuma hızlandırılacaktır. Yazma eserleri incelemeye bundan sonra geçilebilir.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-06-10

Ek alan kelimelere dikkat!

ekler

Yazdım, gittim, istedim, okudum, baktım,

korkmadım, sormadım, gitmedim, gelmedim.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: deruni Tarih: 2017-06-05

Kök kelimelere “sondan ekleme” yaparak yeni kelimeler türetilir. Osmanlıcada ekler, klişeleşmiş bir şekilde yazılıyor. 

Ekler

Temel okuma bilgisiyle, kök kelimeleri okuyabilir hâle gelen bir kimse, klişeleşmiş ek yazımını öğrenerek Türkçe kelimeleri okur hâle gelecektir. Klişeleşmiş ek örnekleri için bakınız.

Çoğul eki için lâm ve ra harfleri getirilir. Bu yazımla hem ler ve hem de lar çoğul eki ifâde edilmiş olur.

Yazılışına dikkat etmeniz gereken bir harf var ki o da kâf-i nûnî oluyor. Üç noktalı kâf sûretinde yazılan bu harf, bazı kere normal kâf sûretinde yazılabilmektedir. İkinci tekil şahıs -n, -ın, -in, -un, -ün eklerinde gösterilir. Ayrıca bazı isimlerde de görülebilmektedir.

Alıştırmalar

باباك دده ك گوزك أشيك ننه ك
گوزيكك أويكك پرده ك سسك چتالك
آغالر ويرديلر كلديلر اوزولديلر اوكرنديلر
كزديلر ايتديلر بكله ديلر كيجه له ديلر اكلنديلر

Baban, deden, gözün, eşin, nenen,

gözünün, evinin, perden, sesin, çatalın,

ağalar, verdiler, geldiler, üzüldüler, öğrendiler,

gezdiler, ettiler, beklediler, gecelediler, eğlendiler.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-02-18
1234»»