Kelime . _ Bir maksadı bildirmek için ağızımızdan çıkan manalı sözlere kelime denildiğini öğrenmiştik.

Türkçede kelime yedi kısımdır:

İsim, sıfat, zamir, fiil, edat, zarf, nidâ.

Bu kelimelerin her birinin birtakım vazifeleri vardır:

İsim . _ Bir şahsı, bir hayvanı, bir şeyi gösteren kelimelerdir: Ahmed, kuzu, kitab gibi.

Sıfat . _ İsimlerin hâlini ve keyfiyetini bildiren, yahud onları tayin eden kelimelere sıfat derler: Güzel, bu, şu, iyi, uslu gibi.

Zamir . _ İsim makâmında kullanılan kelimelerdir: Ben, sen, o gibi.

Fiil . _ Zamâna delâlet sûretiyle bir hüküm, bir iş, bir tesir ifâde eden kelimelere «fiil» denir: Ahmed dersini bildi, kalem kırıldı, vazîfemi yazdım gibi.

Bir de hem fiil; hem sıfat mesâbesinde olan kelimeler vardır ki fiillerden yapılan bu kelimelere «fer’ fiil» derler: Çalışan, okunmuş gibi.

Edat . _ Kendi kendine bir manası olmayıp diğer kelimelerle birlikte bir mana ifâde eden harfler ve kelimelerdir: Y, h, de, eğer, ki, fakat... gibi.

Zarf . _ Sıfatların ve fiillerin manasını ta’dîl eden kelimelerdir: Erken, geç, çabuk gibi.

Nidâ . _ Bir his, bir heyecan ifâde etmek için söylenilen sözlerdir: Âh, ey, vah... gibi.

İktibas: Türkçe Yeni Sarf ve Nahiv Dersleri (Sh. 26) - Midhat Sâdullâh

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2019-02-18

Aslî harflerin (fe, ayn, lam) üzerine ziyâde harf veya harfler ekleyerek yapılır. Bu masdarlar sülâsî (üç kök harf) ve mezîd yani üç harfe ilâve  yapılmış “sülâsî mezid” masdarlardır.

İf’âl, tef’îl, mufâ’ale, tefâ’ul, infi’âl, ifti’âl, tefa’ul, istif’âl bunların Osmanlıca'da sıkça kullanılan vezinleridir.

osmanlica mastarlar

Osmanlıca okurken bu kalıplarda gelen kelimeleri fark eder ve harekesiz olarak tanırsınız.

Masdar Bâbı

Mesela ikrâm kelimesi if’âl bâbındadır. Kâf, ra, mim aslî harfleri aynı kalıba, vezine, düzene, ölçüye göre okunacaktır. Hareke ve çekimler de aynıdır.

اِفْعَالْ

اِكْرَامْ

İf’âl veznindeki dizilişte; esre almış bir elif*, sâkin bir fe, üstünlü bir ayn, uzatma vazifesi gören bir elif ve sâkin bir lam görülmektedir. Burada aynı ölçü diğer kelimemizde de kullanılmıştır. Fark aslî harflerdedir. Fe, ayn, lam yerine kâf, ra, mim gelmiştir ve ikrâm okunacaktır.

Diğer vezinlerde de durum aynıdır. Harekeleri ve ziyade kılınmış harflerin dizilişini, düzenini fark etmek mühim.

Sülasi Mezidler - İsm-i Fâ’il ve İsm-i Mef’ûl

مصدر اسم فاعل اسم مفعول
افغال مُفْعِلْ مُفْعَلْ
تفعيل مُفَعِّلْ مُفَعَّلْ
مفاعله مُفَاعِلْ مُفَاعَلْ
تفاعل مُتَفَاعِلْ مُتَفَاعَلْ
انفعال مُنْفَعِلْ ~
افتعال مُفْتَعِلْ مُفْتَعَلْ
تفعّل مُتَفَعِّلْ مُتَفَعَّلْ
استفعال مُسْتَفْعِلْ مُسْتَفْعَلْ

*Elif hareke aldığında hemze denir.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2018-06-20

Görebildiğimiz çoğu kitapta kâf-ı nûnî üzerinde üç nokta bulunmuyor. Hâl böyle olunca, şekil itibarıyla kâf harfinden farksız gözüküyor.

Kâf-ı nûnî bazı klişeleşmiş eklerde oldukça sık görebileceğimiz bir harf. Okunuşu itibârıyla genizden gelen ne sesi olan bu harfi noktasız şekilde gördüğümüzde kâf zannedebiliyoruz.

kafi nuni

Bazı ekler; -ın, -in, -un, ün veya -nın, -nin... -mın, -min gibi, kâf ile (aslında kâf-ı nûnî) yazılıyor. Bu harfin okunuşuna dikkat etmelisiniz. Alışıncaya kadar biraz zorlanabilirsiniz.

Metinde, kâf şeklinde gördüğünüz hâlde aslında kâf-ı nûnî veya kâf-ı fârisî (gef) olarak okuyacağınız kelimeler olabilir.

Kelimelere bakalım:

أوك ، ننه ك ، تركجه نك ، ارابه نك ، كوزيمك ، باجيمك ، كوزكز ، قاشكز ، سوزكز ، ايشك ، سنك

Senin, işin, sözünüz, kaşınız, gözünüz, bacımın, gözümün, arabanın, Türkçe’nin, nenen, evin.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2018-03-27

Osmanlıca okutucu harfler öğrenildikten sonra ek alımını da görüp, bolca okuma yaparak belli bir mesafe alınmış olur. Osmanlıca okurken Arapça kelimeleri bolca göreceksiniz. Temel kaidelerden sonra Arapça Lisanının bazı husûsiyetleri öğrenilerek, bu Lisanın Osmanlıca unsurlarına geçilmelidir.

Arapça Unsurlar

Lisân-ı Osmânîde bilhassa Arapça isim ve mastarlar sıkça kullanılır. Kelimât-ı asliye yani üzerine ziyâde kılınmamış kök kelimeleri tanımak gerekiyor. Kök harf itibarıyla üç harfli sülâsî ve dört harfli rubâî kelimeler üzerinde durulmalı.

Herhangi bir ek almamış kelimeye mücerred ve ek almış kelimeye mezîd denir. Mesela üç harfli, ek almamış kelimeye sülâsî mücerred denir; aslî harfleri üç harfli fakat ek almış kelimeye sülâsî mezîd denir.

فعل

Fe, ayn, lam. Bu üç harf sırasıyla fe birinci, ayn ikinci, lam üçüncü harfi ifade eder ve bu kalıp kök kelimeleri tanımada kullanılır. Buna göre, ziyâde harf almamış bir sülâsî kelimenin ilk harfi fe, ikincisi, ayn, üçüncüsü lam ile ifâde edilir.

İsmi Fâil

Fiili işleyenin ismidir. Belli bir vezinde gelen kelimeler hep bu manayı işaret ederler. Şâkir, şükreden; hâkim, hükmeden demektir. Fe, ayn ve lam harflerini düşündüğümüzde, fâil derken elif harfinin ziyâde kılındığını anlıyoruz.

فَاعِلْ

حاكم شاكر فاتح فاعل
ظاهر كافر جاهل عالم
عابد عارف قاتل ظالم
حافظ تاجر غافل شامل
فارق حامل غالب طالب

Hâkim, şâkir, fâtih, fâil,

zâhir, kâfir, câhil, âlim,

âbid, ârif, kâtil, zâlim,

hâfız, tâcir, gâfil, şâmil,

fârik, hâmil, gâlib, tâlib.

Elif harfi, ilk harfi (fe) uzatıyor, ikinci (ayn) esreli, üçüncü (lam) cezmli okunuyor. Bu şekilde üç aslî harfin veznini, yani ölçüsünü anlıyoruz. Bu, ismi fâil için geçerli vezin olmaktadır.

Kelimelerin manalarına bakıldığında, bu veznin husûsiyeti anlaşılmış olur. Bir işi, bir fiili yüklenme manası burada söz konusu oluyor.

İsmi Mefûl

Fiilden etkilenen isimdir. Mim ve vav harfi, aslî harflere ziyâde kılınmıştır. İlm, ma’lûm gibi

 مشغول منسوب موهوم مشكوك
منصور مغلوب مكتوب متروك
مقتول مخلوق مرقوم مظلوم
مذكور مسكون مأمور مطلوب

Meşgûl, mensûb, mevhûm, meşkûk

mansûr, mağlûb, mektûb, metrûk

maktûl, mahlûk, merkûm, mazlûm

mezkûr, meskûn, me’mûr, matlûb.

Kelimelerin lügat manasına bakınız. 

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-09-22

Bu derste Osmanlıca kelimeler üzerinde durmaya devam edeceğiz. Vesîka okuma esnâsında karşılaşılabilecek bazı kelimeler nasıl yazılır ve dahasına bakalım.

Osmanlıca Kelimeler

كاغد اولوب محلده مذكور اولمغله استانبول
سفينه مرقوم دائره عسكريه مأمورين مبعوث
معاش كتابت حالبوكه موجبنجه فوك العاده مناسب
مبنى مومى اليه خصوص جليله بابده امروفرمان
حضرتلرى رفع تعالى سلطنت خلافت بالجمله
عالمشمول اولدغى تتبع ناقابل افتخار مالكدر
امال وجوده عاطفتلو عزّتلو شوكتلو مهابتلو

Kağıd, olub, mahalde, mezkûr, olmağla, İstanbul,

sefîne, merkûm, dâire, askeriye, me’mûrîn, mebus,

maaş, kitâbet, hâlbuki, mucebince, fevkalâde, münasib,

mebnî, mûmâileyh, husus, celîle, babda, emrufermân,

hazretleri, ref’, teâlî, saltanat, hilâfet, bilcümle,

âlemşümûl, olduğu, tetebbu’, nâkâbil, iftihâr, mâlikdir,

âmâl, vücûda, âtufetlü, izzetlü, şevketlü, mehâbetlü.


Bu kelimelerle vesîka okumalarında sıkça karşılaşılabilir.

Kategori: Osmanlıca imla Ekleyen: Tazammun Tarih: 2017-06-12
1234»